Tasfiye edilecek yatırım fonlarına ilişkin teklif komisyondan geçti

Tasfiyesine karar verilen bazı yatırım fonlarına ilişkin düzenlemeleri içeren kanun teklifi, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edildi. Böylece fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin geri kazanılması, sorumlulardan tahsil edilmesi ve yatırımcılara aktarılmasına yönelik düzenlemeler öngörülüyor.

Teklife göre, düzenleme kapsamındaki yatırım fonlarıyla bağlantılı fiiller nedeniyle yürütülen soruşturmalarda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) ilgili hükümleri uyarınca malvarlığı değerlerine el koyma kararı verilebilecek.

Fon malvarlığından çıkarılan değerlerden portföy yönetim şirketleri sorumlu olacak

Teklifin “Fon malvarlığından mevzuata aykırı çıkarılan değerler ve şahsi sorumluluk” başlıklı hükmüyle, fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan değerlerin kapsamı ile bu işlemlerden kaynaklanan zarar ve kayıplara ilişkin sorumluluklar belirleniyor.

Buna göre, mevzuata aykırı işlemlerle veya mevzuata şeklen uygun olsa bile fonun menfaatine hizmet eden gerçek bir ekonomik amacı bulunmayan işlemlerle fon malvarlığından çıkarılan değerler, hukuka aykırı şekilde aktarılmış kabul edilecek.

Bu kapsamda, karşılıksız veya muvazaalı kredi, borç, avans, teminat, devir, temlik, alım, satım, repo, ters repo ve benzeri işlemler yoluyla ilişkili taraflara, hakim ortaklara, yöneticilere, bunların doğrudan veya dolaylı kontrolündeki kişilere ya da üçüncü kişilere aktarılan para, sermaye piyasası araçları, mal, hak ve alacaklar düzenleme kapsamında değerlendirilecek.

Söz konusu değerlerin yerine geçen veya bunların değerlendirilmesi sonucunda elde edilen varlıklar da fon malvarlığından hukuka aykırı çıkarılmış sayılacak. Bu işlemler nedeniyle fonun zarara veya kayba uğratıldığı kabul edilecek.

Ortaya çıkan zarar veya kayıptan öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi konumundaki portföy yönetim şirketi sorumlu tutulacak.

Zararın portföy yönetim şirketinden tamamen veya kısmen tahsil edilememesi ya da tahsil edilemeyeceğinin açıkça anlaşılması durumunda, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından sorumluluğu belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket ettiği tespit edilenler şahsen sorumlu olacak.

İlgili kişilerin görevlerinden ayrılması, görev yaptıkları veya yönetim ve kontrol yetkisine sahip oldukları dönemde gerçekleştirilen işlem ve kararlardan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmayacak.

TMSF, sorumluların malvarlığından tahsilat yapabilecek

Teklifle, elkonulan ve müsadere edilen malvarlığı değerlerine ilişkin özel hükmün kapsamı dışında kalan durumlarda, fon zararlarının belirlenmesi ve sorumlulardan tahsil edilmesine yönelik süreç de düzenleniyor.

Buna göre SPK, tasfiye işlemleri ile denetim ve inceleme sonuçlarını dikkate alarak her bir fonun zarar veya kayıp tutarını, sorumlu gerçek ve tüzel kişileri ve bunların sorumluluk miktarlarını belirleyecek.

Kurul, belirlediği bilgileri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) bildirecek.

SPK’nin bildirimi üzerine TMSF, sorumluların malvarlığından geri kazanım sağlamak amacıyla Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında tahsil ve takip işlemleri başlatacak.

TMSF, bu süreçte söz konusu kanun ile Bankacılık Kanunu’nun ilgili hükümlerinden kaynaklanan yetkilerini kullanabilecek.

Düzenleme kapsamında açılacak davalarda İstanbul idare mahkemeleri yetkili olacak.

Elkonulan malvarlığı değerleri fonlara aktarılabilecek

Teklifin “Elkonulan ve müsadere edilen malvarlığı değerleri ve geri kazanım hesabı” başlıklı hükmüyle, ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında elkonulan veya müsadere edilen varlıkların, ilgili fonla hukuki ve ekonomik bağlantıları ölçüsünde geri kazanım sistemine dahil edilmesi amaçlanıyor.

Düzenleme kapsamındaki fonlarla bağlantılı fiillere ilişkin soruşturmalarda CMK’nin ilgili hükümleri doğrultusunda el koyma kararı verilebilecek.

Elkonulan varlıklar arasında doğrudan fona iadesi hukuken mümkün olan para ve sermaye piyasası araçlarının bulunması halinde, bu değerler cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme kararıyla ilgili fona ya da geri kazanım hesabına iade edilecek.

Ayrıca SPK’nin suç duyurularına dayanak oluşturan raporlar, CMK kapsamında suçtan elde edilen değerlere ilişkin düzenlenen raporlar olarak kabul edilecek.

TMSF, kayyum olarak atanabilecek

Teklifle, doğrudan fona devredilemeyen ve sorumlulara ait gayrimenkuller gibi diğer malvarlığı değerleri bakımından TMSF’nin kayyum olarak atanabilmesine imkân tanınıyor.

TMSF, kayyum olarak atanması halinde Bankacılık Kanunu kapsamında kendisine tanınan yetkileri kullanarak söz konusu malvarlığı değerlerini dava sonucunu beklemeden satabilecek veya tasfiye edebilecek.

Yargılama sonucunda müsaderesine karar verilen varlıkların, suçtan zarar gören fonun malvarlığından çıkarıldığı veya fon zararının karşılığı olduğu mahkemece belirlenirse bu değerler Hazine’ye gelir kaydedilmeyecek.

Mahkeme, söz konusu varlıkların ilgili yatırım fonuna, fonun tasfiyesi tamamlanmışsa geri kazanım hesabına aktarılmasına karar verecek.

Her fon için ayrı geri kazanım hesabı oluşturulacak

Düzenleme kapsamında tahsil edilen veya iade edilen tutarlar ile suçla bağlantılı malvarlığı değerlerinden ilgili fonlara ya da fon yatırımcılarına aktarılmasına karar verilen tutarlar, TMSF bünyesinde oluşturulacak geri kazanım hesaplarında izlenecek.

Her yatırım fonu için ayrı bir alt hesap açılacak ve bu hesaplarda bulunan varlıklar TMSF’nin kendi malvarlığından ayrı tutulacak.

Geri kazanım hesaplarındaki tutarlar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve fon pay sahiplerine yapılacak ödemeler için kullanılabilecek.

Bu varlıklar başka bir amaçla değerlendirilemeyecek, teminat gösterilemeyecek ve kamu alacakları dahil olmak üzere haczedilemeyecek. Ayrıca söz konusu varlıklar hakkında ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı uygulanamayacak.

Geri kazanılan tutarlar yatırımcılara dağıtılacak

Geri kazanım hesaplarında biriken tutarlar, zorunlu masraflar düşüldükten sonra TMSF tarafından tasfiye işlemlerini yürüten kuruluşa aktarılacak.

Fonun tasfiye sürecinin tamamlanmış olması halinde ise söz konusu tutarlar, SPK tarafından bildirilen fon pay sahiplerine ödenmek üzere Yatırımcı Tazmin Merkezi’ne (YTM) gönderilecek.

YTM, ödemeleri yatırımcıların fon katılma payı sahipliği oranlarına göre gerçekleştirecek.

Nihai dağıtım dışındaki ödemelerde, bir yatırımcıya düşen tutarın işlem ve aktarım maliyetleri dikkate alınarak SPK tarafından belirlenecek asgari ödeme tutarının altında kalması halinde, bu tutar yatırımcı adına izlenecek.

Sonraki dağıtımlarda hak kazanılan tutarlar da bu bakiyeye eklenecek. Birikmiş tutarın belirlenen asgari ödeme seviyesine ulaşmasıyla yatırımcıya ödeme yapılacak.

Birden fazla fonla bağlantılı varlıkların dağıtımını SPK belirleyecek

Geri kazanım hesabına aktarılan bir tutarın birden fazla yatırım fonuyla bağlantılı olması durumunda, fonlar arasındaki dağıtımın usul ve esasları SPK tarafından belirlenecek.

Kurul, dağıtım esaslarını oluştururken fon türlerini, likidite yeterlilik oranlarını, katılma payı sahipliği yapısını, yatırımcıların korunmasını, ilgili fonlardaki tasfiye oranlarını ve benzeri kriterleri dikkate alacak.

Teklifle ayrıca, düzenlemenin uygulanması kapsamında gerekli görülmesi halinde SPK ve YTM’nin dışarıdan avukatlık, muhasebe ve yazılım geliştirme hizmetleri alabilmesine imkân sağlanıyor.

Bu hizmetlerin koşulları SPK Kurul Karar Organı tarafından belirlenecek.

Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar SPK tarafından hazırlanacak. TMSF’nin görev alanına giren konularda ise TMSF’nin görüşü alınacak.

Kanunda hüküm bulunmayan durumlarda Sermaye Piyasası Kanunu, CMK, Bankacılık Kanunu ve ilgili diğer mevzuatın düzenlemeye aykırı olmayan hükümleri uygulanacak.